Meertaligheid? Waar draait het om?

Meertaligheid is het hebben van de mogelijkheid van samenlevingen, instituties, groepen en individuen om op regelmatige basis in hun dagelijkse leven in meer dan één taal te communiceren. Talen – met inbegrip van regionale talen, dialecten en gebarentaal – zijn de belangrijkste en meest gebruikte communicatiemogelijkheden in ons alledaagse leven. Door het gebruik van talen ordenen we onze gedachten en de moeilijkheden om dit in andere talen om te zetten toont de uniciteit van elke taal aan. Elke taal is een uniek universum, een afkooksel van historische ervaringen, een herinnering en een literaire bron die ontstaat door courante uitspraken, variaties hierop en de fouten die worden gemaakt door zijn gebruikers.

Waarom zou men meertaligheid moeten promoten? Het gebruik van meertaligheid en het leren van talen is belangrijk omwille van verschillende redenen zoals zelfontplooiing, interculturele bewustwording, het verhogen van de beroepskansen en cognitieve ontwikkeling. Of zoals de EC het stelt : « hoe meer talen je spreekt, hoe meer ontwikkeld je bent als persoon. En dit klopt want hoe meer talen je spreekt, hoe beter je bent voorbereid op allerlei mogelijkheden die Europa te bieden heeft. Zonder een degelijke talenkennis wordt dit veel moeilijker.

Sinds de lancering van het LINGUA project in 1989, zijn dergelijke inititatieven van de EU uigegroeid tot een volwaardig beleid met als kers op de taart de nominering van Orban als een toegewijde commissaris. Concrete objectieven zijn afgesproken voor de komende jaren en de focus is nu verschoven naar het ontwikkelen van praktische oplossingen - die verder gaan dan de klassieke uitwisselingsprogramma’s – om zo veel mogelijke Europeanen toegang te geven tot de wereld van de meertaligheid.

Intellectuelen voor een interculturele dialoog

In dit opzicht bevat het laatste gepubliceerde document van de EC een paar interessante ideeën. Het rapport - gepubliceerd begin 2008 – is getiteld “ een heilzame uitdaging: hoe de taalverscheidenheid Europa tot een hechter geheel kan maken”. Het werd ontwikkeld door een groep van intellectuelen (waaronder Tahar Ben Jelloun, Eduardo Lourenço en Jan Sokol) die werden voorgezeten door de Frans-Libanese schrijver Amin Maalouf. Het document bevatte het interessante concept van een persoonlijke adoptietaal. Het idee van de groep is dat iedere Europeaan ertoe moeten worden aangemoedigd vrij een taal te kiezen die noch zijn identiteitsbepalende taal, noch zijn internationale voertaal is.

Waarom is dit nodig? Volgens de groep van intellectuelen zouden intermenselijke communicatie prioritair moeten gebeuren op basis van de talen van de mensen die betrokken zijn dan op basis van een externe taal. De EU probeert met andere woorden de people to people uitwisseling te bevorderen. 2008 is niet voor niets het Europese jaar van de interculturele dialoog.

Versterken van de motivatie is prioritair in het talenonderwijs

Zoals vermeld in een ander belangrijk rapport van de ‘groep op hoog niveau voor meertaligheid’ dat vorig jaar gepubliceerd is, is het versterken van de motivatie van de taalstudenten. Het is een cruciale factor in het bereiken van de verlangde doorbraak in het talenonderwijs in Europa.

Motivatie bepaalt in grote mate de essentie van het leren van talen en op lange termijn ook de grote verschillen in de resultaten. We hebben dit allemaal al ervaren in enerzijds het leren van talen en anderzijds onze hobby’s en passies. We zijn er op uit om onze vaardigheden te tonen betreffende de dingen waar we geïnteresseerd in zijn. Het geheugen werkt op dezelfde manier: een autoliefhebber is in staat om verschillende soorten auto’s van elkaar te onderscheiden en alle kenmerken van deze auto’s op te sommen tegen een ongelukkige voorbijganger.

Zelfs de moeilijkste Russische bewegingswerkwoorden, de beangstigende wereld van de Japanse beleefdheidsvormen en de 15 Finse casussen (ooit gehoord van allatief en adessief) worden leuk als een energieke professor ze aan ons introduceert, of als we van J-pop houden, naar de sauna gaan of vodka drinken. Het is wel niet aangeraden om dit allemaal op hetzelfde moment te doen.

Een taalvriendelijke cultuur

Besluitvormers en leerkrachten hebben verschillende middelen voor handen om de motivatie te versterken en mensen dichter bij een vreemde taal te brengen. Wat mensen passief opnemen van een taal zijn logischerwijze vaak een gevolg van keuzes die door de samenleving worden gemaakt. Zo maakt de keuze voor ondertiteling vs het dubben van filmen een groot verschil.

Het synchroniseren of dubben van films is meestal duurder, meer ingewikkeld en tijdsintensiever dan ondertitelen. Meer concreet, in plaats van naar Zweden (ondertiteling) en Italië (het mekka van de dubbing) te kijken, vergelijken we Portugal en Spanje. Dit zijn twee landen die meer dan enkel geografische affiniteit hebben.

Sinds in 1920 films met geluid op de markt kwamen, begonnen landen met een groot publiek zoals Spanje (samen met Duitsland, Italië en Frankrijk) buitenlandse filmen te dubben. Hierdoor konden ze ook complete dialogen veranderen waardoor de censuur hun intrede deed. In Spanje werd het dubben gebruikt om het Castiliaans te bevoordelen over de andere regionale talen zoals het Galisisch, het Catalaans en het Baskisch die verboden waren onder Franco. Portugal koos voor het ondertitelen van buitenlandse films waardoor hun bevolking een groot voordeel kreeg bij het leren van een taal.

Heden ten dage is het aandeel van de films met ondertitels toegenomen, ook in de landen die het meeste dubben in Europa. Dit past ook in het beleid om meer aandacht te besteden aan de nationale identiteit. Dit is vooral bij de jongere generaties die meer worden blootgesteld aan vreemde talen, reizen en internationale communicatie. Er is een groeiende genegenheid en appreciatie voor ondertitels als een middel om naar de oorspronkelijke dialogen te luisteren en onze taalvaardigheden op hetzelfde moment te verbeteren.

Maar natuurlijk wacht het grootste deel van de Europese bevolking van de landen die dubben nog steeds op de voordelen van ondertiteling en een meer directe toegang tot hun geliefde soaps, actiefilmen of “sex of the city” afleveringen of hetzelfde moment. Een grotere blootstelling tot vreemde talen op jonge leeftijd en door onze vriend, Mr. Telly, is geweldig, nietwaar? Europeanen en Europese leiders, maak een keuze!

Een onbeperkte reeks aan middelen

Naast de traditionele TV zijn er nog andere kanalen om een taal te leren. In Europa zijn er een hele hoop manieren aanwezig om een taal te leren, en dit niet alleen via de traditionele onderwijskanalen.

In 2005 werd in Finland de TV serie “una casa in Italia” – “Talo Italiassa” uitgezonden om het leren van het Italiaans in Finland te bevorderen. YLE, de Finse openbare omroep, staat verder dan de meeste andere omroepen in Europa in het bevorderen van het leren van vreemde talen. Zo hebben ze een toegewijde website waarop het leren van vreemde talen wordt aangemoedigd.

Maar de Europese omroepen kunnen vooral nog veel leren van het uitstekende voorbeeld dat de Japanners ons bieden. Zij zenden elke dag verschillende uren taalprogramma’s uit. Alle grote talen, ook gebarentaal, zijn opgenomen in een gestructureerde, aangename en gemakelijk te volgen uitzending van zo’n 20 minuten. Deze programma’s maken gebruik van de laatste bevindingen in de toegepaste taalwetenschappen.

Japanse tieners en zakenmensen hebben zelfs de mogelijkheid om hun taalvaardigheden op de metro te verbeteren. Zo zijn er taalcursussen die volledig ontwikkeld zijn voor mobiele telefoons. Het leren van een vreemde taal is met andere woorden overal in de samenleving terug te vinden

Een paar hartverwarmende Europese stappen in de Lingua brochure

En wij, Europeanen? Wat we kunnen doen, is een kijkje nemen in de gloednieuwe brochure van de EC waarin een 30 uitstekende, Europese projecten staan ter bevordering van het leren van een vreemde taal. We are on the good track, right?